مقالات

خواص، قسط و فمنیسم

متنی که خانم ترانه علیدوستی پیش‌تر در فضای مجازی به اشتراک گذاشته بود جنجال زیادی به راه انداخت لکن این واکنش‌ها نه به دلیل آنکه یک خانوم در این فضا به انتشار حرف‌هایی عادی پرداخته است، بلکه به سبب محتوای مباحثی بوده است که ایشان بدان معتقد و معترفند:

 

«برای مخالفت با واژه‌ی فمینیسم، بهتر است ابتدا معنی دقیق آن را بدانیم.

فمنیست: شخصی که به برابری اجتماعی، سیاسی و اقتصادی هر دو جنس معتقد است.
(از کتاب «همه باید فمینیست باشیم» نوشته‌ی چیماناندا انگوزی آدیچی)
اگر سوتفاهم یا واهمه‌ای از این کلمه دارید به جای اتکا به روایت رسانه‌‌هایی که عمری است اخبارمان را تحریف و روند رسیدن اطلاعات به ما را مهندسی می‌کنند، از گوگل استفاده کنید. خودتان تحقیق کنید و اگر فمینیسم همان فرقه‌ی عقده‌گشایانه‌ی مردستیز و خانمان برانداری بود که در گوش ما خواندند، باز آن را پس بزنید.

مبارزه با سکسیسم فقط در جهت زنان نیست. مبارزه با نقش‌هایی است که جای اینکه خود انتخابشان کنیم جامعه و فرهنگ از پیش آن را به ما تحمیل می‌کنند. فقط چون زن یا مرد هستیم. برچسب‌هایی روی زنان و مردان هست که الزاما واقعیت ندارند. نیازی نیست ما این چرخه بیمار را بازتولید کنیم.
اگر زنی انتخاب کند که خانه‌دار باشد این انتخاب حق اوست و قابل احترام.
اگر مردی انتخاب کند وظیفه کار بیرون را داشته باشد این حق اوست.
مساله این است که مردان و زنان خودشان بنا به فردیتشان تصمیم بگیرند می‌خواهند چگونه زندگی کنند، نه اینکه جامعه از روزهای ابتدای کودکی رفته رفته ما را به جبر در این نقش‌ها قرار بدهد. و کم کم طلبکار شود و این نقش‌ها را از ما بخواهد…
من و همسرم هر دو شاغلیم، هر دو درآمدمان را برای زندگیمان خرج می‌کنیم، هر دو در بزرگ کردن فرزندمان نقش برابر داریم، و هر دو بخشی از نظافت خانه را هم به عهده می‌گیریم.
ما مبارزه با سکسیسم را اینطور آموخته‌ایم. به این دلایل من خودم را قطعا فمینیست می‌دانم. فمینیسم معرف اتحاد و انصاف است. من فمینیستم و کاش شما هم فمینیست باشید، یا بشوید.»[1]

 

به‌منظور تبیین بهترِ مسئله‌ی فمنیسم و برابری حقوق زن و مرد لازم است قدری به نگاه‌ها وسعت بخشید و موضوع را از دریچه‌ی دین و عقل توامان مورد بررسی قرار داد.

دین اسلام با مفهومی بنام قسط به کارکرد ایده‌آل و آرمانی‌اش در جامعه خواهد رسید پس طبیعتا جریان قابیلیستی به دنبال مغفول نگاه داشتن این مفهوم در بین جوانب مختلف اسلام خواهد بود.

در حقیقت اگر دین از این ماهیت اصلی و حقیقی‌اش تهی شود کاربرد خود را در سطح جامعه از دست خواهد داد و در مسائل مختلف تنها می‌توان برچسب اسلامی و یا مکتبی بودن بر افراد و یا روش‌ها و عملکردها را مشاهده نمود ولی خبری از اصل دین و حقیقت تعالی‌بخش‌ و روح‌افزای او در بستر اجتماع نمود و بروز نخواهد داشت.

تلاش دین به جهت ایجاد ساختی نوین و فراگیر در جاهلیت مدرن امروزی می‌باشد لذا قدم اول در پیمودن این راه سیادت بخشیدن به عقل به منظور چیرگی بر نفس است. به کلام زیباتر هنگامی که بشر از مرحله‌ی تسلط غریزه بر فطرت، به منطقِ غلبه‌ی فطرت بر غریزه وقوف یابد و در این جهت حرکت کند می‌تواند امیدوار به حرکت در مسیر مستقیم و رسیدن به کمال حقیقی مورد انتظارش باشد از این رو تسلط فطرت بر غریزه اولین، مهمترین و بن‌مایه‌ی ایجاد نظم نوین اسلامی در جهان بشریست.

اما کارکرد دین تنها به این مرحله ختم نمی‌شود چراکه پس ازاستقرار این اصل مهم، فردِ فطرت دوست، مسلح به عقلِ عدالت محور خواهد شود پس قابلیت و ابزار عدالت‌گرایی در این فرد در مسیر درست و زیبا رشد می‌یابد و این روند ادامه پیدا کرده تا انسانِ هدف را به مرحله‌ی بالاتر و عمیق‌تری از حیث ماهیت فطری که همانا تحول ژرف‌گونه در نوع نگاه عدالت مابانه‌اش به دنیای پیرامون و نظام مخلوق الهی‌ست، سوق ‌دهد.

بنابراین فرد عادل در این مرحله به داخلی‌ترین لایه‌ از تاثیر دین بر افراد که همانا انصاف است، خواهد رسید؛ فرد منصف قابلیت بکارگیری عدالت در مسیر درست را پیدا می‌کند پس اگر در مقام آزمون قرار گیرد به خوبی به وجوه مختلف از حقوق الهی و انسانی پاسخ خواهد داد و از آزمون‌های متعدد پیروز بیرون می‌آید و بعد از این هرگز عامدا دچار انحرافات بزرگ نخواهد شد و حتی اشتباهات کوچک او نیز می‌تواند در مسیر تنازل، به سمت نقطه صفر میل نماید.

اما دین چیزی فراتر از این را از بشر انتظار دارد چراکه محدود به خود ماندن، قدم اول در ضربه‌پذیری و پایین آمدن ضریب امنیتِ فردی و اجتماعی خواهد بود فلذا در کارکرد اصلی دین در این مرحله، که هسته و مغزِ دین نیز محسوب شده و بن مایه‌ی آنرا تشکیل می‌دهد، به مرحله‌ی قسط خواهیم رسید.

 

قرآن کریم در این باره می‌فرماید:

لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ… (حدید-25)

به راستى [ما] پيامبران خود را با دلايل آشكار روانه كرديم و با آنها كتاب و ترازو را فرود آورديم تا مردم به انصاف برخيزند…[2]

 

این تعبیر قرآن کریم درباره تشویق و تهییج ملت‌ها به‌منظور حرکت در مسیرِ برپایی قسط حاکی از اهمیت ویژه‌ی اسلام به مقوله‌ی عدالت و قسط‌ می‌باشد. در واقع این وظیفه‌ی عمومی و پایه‌ای برای هر فرد در قبال اجتماع و در راستای برپایی عدالت و برافراشتن پرچم حق خواهد بود فلذا در این مسیرعذری از افراد پذیرفته نیست چراکه این آیه به خوبی به هزینه‌ای که خدای متعال برای هدایت بشر به این مسیر مبتنی بر هدایت از طریق انبیاء و اوصیاء،پرداخته است، اشاره می‌کند، بنابراین با وجود منابع متعدد و متکثر دینی و فقهی، عذری جز سستی و راحت‌طلبی برای افراد در زیست دنیوی و اخرویشان نخواهد ماند.

اما قرآن کریم در جهت برپایی قسط در تمام گیتی خطاب خود را تنها به عوام جامعه محدود نکرده لکن این توصیه‌ها با شدت و حدت بیشتری به خواص جوامع بشری نیز اطلاق شده است.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ لِلّهِ شُهَدَاء بِالْقِسْطِ…(مائده-8)

ای مؤمنان در راه [رضای‌] خدا به داد برخیزید و به عدل شهادت دهید…[3]

 

حقیقت مهم در این توصیه خداوند متعال خطاب به خواص، بر اهمیت حرکت و رشد دادن و رشد یافتن این افراد در مسیر حق استوار است.

خداوند با حکمت و بینشی لایتناهی از تاثیر مهم خواص بر توده‌ها و تفکرات و بینش آنان آگاه است و بارها در قرآن به تاثیر این افراد بر مردم و آحاد ملت توصیه و هشدار می‌دهد از این رو جای تعجب نیست که در زمینه‌ی برپایی قسط با آن ویژگی‌های حیاتی، این قشر را از توصیه‌های خود محروم نگذارد.

اهمیت این گفتار به حدی است که علاوه بر کثرت تاکیدات و توصیه‌های قرآن در این زمینه، معصومین(ع) نیز به مراتب آنرا مدنظر قرار داده و بدان اشاره کرده و هشدار می‌دهند؛ شاید یکی از بارزترین و مشهورترین روایات موجود گفتار حضرت علی(ع) دراین‌باره است که می‌فرمایند مردم به حاكمان‌شان شبيه‌تر از پدران‌شان هستند زيرا حاكمان در انديشه و عمل بر ذهن و زبان مردم تأثير مي‌گذارند.

از این رو تاکید قرآن کریم به این خاطر است که خواص با توجه به جایگاهی که از حیث منزلت و حیثیت و مکنت و قدرت و نفوذ در بین مردمان جامعه‌اشان پیدا کرده‌اند، از اهمیت رفتارها و گفتارهایشان مطلع باشند و بر آنها کنترلی به مراتب بیش از عوام داشته باشند.

اما مشکل از آنجا شروع می‌شود که برخی از خواص به سلاح بصیرت مسلح نشده باشند.

البته بخش عمده‌ی این مشکل از سمت همین افراد است و نه کارکرد حکومت لکن از نقش هیچیک نمی‌توان چشم پوشی نمود بااین همه موضوع اصلی اینست که خواصی که به مفهوم و کارکرد اصلی دینشان پی نبرده‌اند به مثابه بمبی در جامعه خواهند توانست ملتی را از درون متلاشی کنند کمااینکه در طول تاریخ از این دست عناصر که حکومت‌های معصومین را به زمین زده و انقلاب‌های آنان را به بیراهه هدایت نمودند، کم نبوده و در آینده هم کم نخواهد بود پس آرزوی فقدان حضورشان در این مقطع زمانی نیز بی‌جا و غیرمنطقی‌ست بنابراین یکی از بزرگترین و حساس‌ترین چالش‌های انقلاب اسلامی در هر دوره‌ای و بخصوص دوران اخیر مواجهه‌ی درست و بجا با جریانی است که گاه به صورت آشکارا به ابراز عقاید خود می‌پردازد و گاه مترصد فرصتی مناسب به‌ جهت افشای خود می‌نشیند و در این بین خواصی از جنس سینما به طریق اولی از تاثیرگذاری در اجتماعات محلی و منطقه‌ایشان برخوردارند و این مطلب چالش موجود را ژرفتر خواهد کرد.

با این همه هنوز قابلیت عمیق‌تر شدن مشکل توسط عناصر به اصطلاح فرهیخته و اهل مطالعه وجود خواهد داشت چراکه چهره‌هایی معروف و مشهور که البته این شهرت را هم از طرق دیگری به غیر از فرهیختگی در عرصه‌ی هنر، مبتنی بر تعریفی که در سینمای امروز ایران بدان اطلاق می‌شود، کسب نموده‌اند، هنگامی که مسلح به ابزارهای به ظاهر علمی در حوزه‌های غیرتخصصی و غیرآکادمیکشان شوند، فضای بغرنج‌تر و البته مستعدتری به منظور پذیرش افکار و اندیشه‌هایشان طی فرآیندی تزریق‌گونه و نرم، به اذهان عوام در جامعه ایجاد خواهند کرد که این امر می‌تواند مواجهه با نشر اینگونه مطالب را کاری سخت‌تر و پیچیده‌تر نماید.

در واقع ترشح و تراوش اندیشه‌های فمنیستی، که از 160سال قبل و از آمریکا در پی انقلاب فمیسنیتی در این کشور در صده‌ی نوزده میلادی، به تمام دنیا سرایت نموده است، در کشوری دینی و مکتبی که دارای اندیشه‌های بی‌بدیلی در راستای ساختِ تمدن نوین جهانی است، نشان از سطح بالای نفوذ ایدئولوژیکی مکتب لیبرالیست در دنیای اسلام و ایران دارد.

خواص هنگامی نخواهند توانست به ماهیت کلامی برخی تعابیر متفکرین غربی پی ببرند که از توانایی و تحلیل آنها مبتنی بر حقیقت وجودی و فطری خود باز مانده باشند. این مشکل از آنجا نشات می‌گیرد که خودِ این اندیشمندان و متفکران غربی نیز از بکارگیری نگاه فطری در تضارب آرایشان ناتوان مانده‌اند و مجبور به حرکت در مسیر حس‌گرایانه و غیر عقلانی شدند چرا که خاستگاه حس در غریزه و بنیان عقل در فطرت نهادینه است.

طبعا افراد و خواص مشهوری که تخصصی‌های دیگری به غیر از مطالعات جامعه‌شناختی حقیقی و دقیق را در طول دوران زندگیشان آموخته‌اند از توانایی تحلیل چنین پیشامدهایی باز می‌مانند.

اگر آحاد افراد در جامعه از عدالت و قسط به عنوان کارکرد اصلی و حقیقی دین دور بمانند و تنها به ظواهر آن بسنده کنند در نهایت دچار انحرافاتی آشکار و پنهان خواهند شد که این موضوع بستری مناسب به منظور تولد جریانات افراط‌گرا و تفریط‌گرا را در پی خواهد داشت از این رو و با توجه به نفوذ تفکر «رهایی اندیشی» – لیبرالیسم- تمایل خواص به سمت ظواهر مدرن و تفکرات به ظاهر متجددگرایانه به مراتب بیش از گرایش به سمت جزم اندیشی و تقلیل‌گرایی خواهد شد پس به همین سبب پیروی از تفکرات افرادی چون «چیماناندا انگوزی آدیچی-فمنیست مشهور» توسط برخی خواص دور از ذهن نخواهد بود.

مشکل بعدی آنست که برخی خواص و به اصطلاح، عالمان و اندیشمندان، در تمیز دادن واژگان متفاوت از یکدیگر مانند «عدالت و برابری» ناتوانند چه رسد به یافتن جایگاه کلامی این واژگان در جوامع و هویدا نمودن کارکرد هر یک از آنها به منظور ارتقاء سطح زندگی انسان‌ها!

دقیقا به همین علت است که خداوند متعال در قرآن کریم در تحلیل کارکرد دین و مفهوم‌شناسی آن اصالت را به «عدالت» می‌دهد و نه به «برابری».

بنابراین به منظور داشتن تحلیلی درست از کنش‌های اجتماعی لازم است علاوه بر وقوف به جایگاه واژگان، به تناسب آنان با یکدیگر نیز آگاهی یافت و پس از این مراحل می‌توان به بررسی و یا تحلیل کلام اندیشمندان غربی آنهم در فضایی آکادمیک و نه فضای اجتماعی، پرداخت.

اگر فرد و یا افرادی در زندگی به مفهوم عدالت پی نبرند هرگز نخواهند توانست به مفهوم حقیقی دین به عنوان تنها راه نجات بشری دست یابند چراکه عدالت مسیر اصلی و مستقیم رسیدن انسان‌ها به کمال است و لازمه‌ی مسلح شدن به این ویژگی، تلاش برای تسلط عقل بر نفس و فطرت بر غریزه خواهد بود.

حال اگر افراد و یا خواصی به این پیروزی بزرگ نائل آیند وظایفی برای آنان به عنوان خواص با بصیرت در اجتماع تعریف می‌شود که یکی از مهمترین آنان امر به راه درست و نهی از اشتباهات و حرکت در مسیر خطاست پس تا رسیدن به مرحله‌ی هدایت‌گری و نشان دادن راه درست و غلط به لایه‌های عوام اجتماع از طرف برخی خواصِِ غیرمتخصص، فاصله‌ی زیادی وجود دارد که این فاصله باید از ابتدا و با برداشتن گام‌های کوتاه ولی مطمئن آغاز شود و تا رسیدن به مرحله‌ی یقین استمرار یابد و در تمام این مدت از انتشار افکارِ کجروهایی چون «انگوزی آدیچی» پرهیز شود.

علیرضا شادی استراتژیست دفاع ملی و دشمن شناس


پی‌نوشت:

[1]. اینستاگرام- ترانه علیدوستی:

View this post on Instagram

برای مخالفت با واژه‌ی فمینیسم، بهتر است ابتدا معنی دقیق آن را بدانیم. «فمنیست: شخصی که به برابری اجتماعی، سیاسی و اقتصادی هر دو جنس معتقد است» (از کتاب همه باید فمینیست باشیم، نوشته‌ی چیماناندا انگوزی آدیچی) اگر سوتفاهم یا واهمه‌ای از این کلمه دارید به جای اتکا به روایت رسانه ‌هایی که عمری است اخبارمان را تحریف و روند رسیدن اطلاعات به ما را مهندسی می‌کنند، از گوگل استفاده کنید. خودتان تحقیق کنید و اگر فمینیسم همان فرقه‌ی عقده‌گشایانه‌ی مردستیز و خانمان برانداری بود که در گوش ما خواندند، باز آن را پس بزنید. مبارزه با سکسیسم فقط در جهت زنان نیست. مبارزه با نقشهایی است که جای اینکه خود انتخابشان کنیم جامعه و فرهنگ از پیش آن را به ما تحمیل کنند. فقط چون زن یا مرد هستیم. برچسب‌هایی روی زنان و مردان هست که الزاما واقعیت ندارند. نیازی نیست ما این چرخه بیمار را بازتولید کنیم. اگر زنی انتخاب کند که خانه دار باشد این انتخاب حق اوست و قابل احترام. اگر مردی انتخاب کند وظیفه کار بیرون را داشته باشد این حق اوست مساله این است که مردان و زنان خودشان بنا به فردیتشان تصمیم بگیرند میخواهند چگونه زندگی کنند، نه اینکه جامعه از روزهای ابتدای کودکی رفته رفته ما را به جبر در این نقشها قرار بدهد. و کم کم طلبکار شود و این نقشها را از ما بخواهد. این شوخی کودکی مان یادتان هست؟ «پسرا شیرن، مثل شمشیرن. دخترا بادکنکن، دست بزنی می‌ترکن» اینگونه متل‌ها فرهنگسازی نامنصفانه‌ای بود برای کودکانی که هنوز حتی تفاوتهایشان با هم را نمی‌شناختند. کار فمینیسم نزدیک کردن مرد و زن به هم است نه جنگ انداختن بین آنها. فمینیسم یعنی حق هر انسان فارغ از جنسیتش، این است که فردیتی داشته باشد و طبق آن زندگی‌ای که دوست دارد را برگزیند. می‌خواهد ان زندگی خانه‌داری باشد و لذت بچه بزرگ کردن و غذا دادن به همسر، می خواهد آن زندگی در راستای شغلی باشد که دوست دارد، و می‌خواهد هر دو با هم باشد یا حتی هیچکدام نباشد. مساله فقط این است: جامعه نباید بنا به جنسیت اعضایش را دسته‌بندی و برای حقوقشان تبعیض قائل شود. ما گاهی با شوخیهای نا به جا هم به چرخه این روند بیمار کمک میکنیم. من و همسرم هر دو شاغلیم، هر دو درآمدمان را برای زندگیمان خرج میکنیم، هر دو در بزرگ کردن فرزندمان نقش برابر داریم، و هر دو بخشی از نظافت خانه را هم به عهده می‌گیریم. ما مبارزه با سکسیسم را اینطور آموخته‌ایم. به این دلایل من خودم را قطعا فمینیست می‌دانم فمینیسم معرف اتحاد و انصاف است. من فمینیستم و کاش شما هم فمینیست باشید، یا بشوید.

A post shared by Taraneh Alidoosti (@taraneh_alidoosti) on

 [2]. سوره مبارکه حدید- آیه 25- لینک دسترسی:

http://tanzil.net/?locale=fa_IR#57:25

 [3]. سوره مبارکه مائده- آیه 8- لینک دسترسی:

http://tanzil.net/?locale=fa_IR#trans/fa.khorramshahi/5:8

برچسب ها

علیرضا شادی

دانش آموخته رشته مطالعات علوم استراتژیک دفاع ملی نویسنده پژوهشگر و مولف چندین کتاب و مقاله در حوزه های سیاسی اقتصادی امنیتی و اجتماعی ****** با توجه به تصویب قانون جرائم رایانه ای در ایران و بر اساس ماده ۱۲ فصل سوم قانون جرائم رایانه هرگونه کپی برداری مطلب از مقالات این سایت ممنوع بوده و پیگرد قانونی دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن